Από τους καρκίνους που σου την έχουν στημένη, λίγοι είναι πιο επικίνδυνοι από το λέμφωμα non-Hodgkin κι αυτό επειδή δεν σταματάμε να τον ταΐζουμε. Πρόλαβέ τον με μία απλή κίνηση.

Ο Στάθης δεν θα ξεχάσει ποτέ τα 43α γενέθλιά του. Ηταν η μέρα που έμαθε ότι είχε καρκίνο. Τα κακά νέα ήρθαν στις 27 Σεπτεμβρίου, μετά από ένα ιδιαιτέρως δύσκολο και αβέβαιο καλοκαίρι γι' αυτόν και τη γυναίκα του. Η δουλειά του είναι διευθυντής πωλήσεων σε μία εταιρεία πανελλαδικής εμβέλειας. Παρατήρησε το πρώτο σύμπτωμά του, ένα ογκίδιο στο λεμφαδένα του κάτω από το σαγόνι, τέσσερις μήνες πριν, το Μάιο. Εκλεισε ένα ραντεβού με το γιατρό του, ο οποίος του έδωσε αντιβιοτικά για να καταπολεμήσει τη μόλυνση, που πίστευε ότι είχε προκαλέσει το πρήξιμο. Οταν αυτό απέτυχε, τον παρέπεμψε σε έναν ωτορινολαρυγγολόγο. Πριν όμως πάει για να κάνει βιοψία, το πρήξιμο εξαφανίστηκε και ο Στάθης αποφάσισε πως μάλλον δεν ήταν τίποτα και πως όλα ήταν μια χαρά. 

Απ' ό,τι φάνηκε όμως δεν ήταν καθόλου μια χαρά. Μέχρι το καλοκαίρι είχε αρχίσει να αισθάνεται άσχημα κάθε φορά που εισέπνεε. Οι ακτινογραφίες θώρακος έδειξαν συγκέντρωση υγρού γύρω από τους πνεύμονες, αλλά ακόμη δεν του είχε γίνει ξεκάθαρη διάγνωση. «Μετά από τρεις μήνες εξετάσεων και 20 παρακεντήσεις, αποφάσισε να κάνουμε βιοψία σε κάποιους από τους λεμφαδένες μου» λέει ο Στάθης. 

Ηξερε πριν από το χειρουργείο ότι η διάγνωση για καρκίνο ήταν βάσιμη πιθανότητα. Παρ' όλα αυτά, δεν ήταν προετοιμασμένος για τα σκληρά αποτελέσματα: λέμφωμα non-Hodgkin, μία ιδιαιτέρως επιθετική μορφή καρκίνου. Eμφανίζεται σε κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος -στα λεμφοκύτταρα ή λευκά αιμοσφαίρια- που υποτίθεται ότι πρέπει να προστατεύουν τον οργανισμό αντί να του επιτίθενται. 

«Ζαλίζεσαι και το δωμάτιο αρχίζει να γυρίζει» λέει και συνεχίζει: «Αν και μπορεί να το περίμενες, όταν τελικά συμβαίνει, βομβαρδίζεσαι με σκέψεις που δεν είχες ποτέ πριν. Σκέφτεσαι τα παιδιά σου, το μέλλον σου. Αρχίζεις να σκέφτεσαι το χειρότερο σενάριο πολύ γρήγορα. Είναι πολύ τρομακτική στιγμή - σαν μπουνιά στο στομάχι. Εχεις διαβάσει ότι συμβαίνει σε άλλους ανθρώπους, αλλά ποτέ δεν φαντάζεσαι ότι θα συμβεί σε σένα».  

H Aνοδος της Επιδημίας 
Πριν από 30 χρόνια, το λέμφωμα non-Hodgkin ήταν σπάνια μορφή καρκίνου. Σήμερα είναι η έκτη πιο συχνή κακοήθεια στους άντρες (η νόσος Hodgkin που οφείλεται στη δυσλειτουργία ενός συγκεκριμένου τύπου λεμφοκυττάρου παραμένει σπάνια). Η Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρεία υπολόγισε ότι το 2006 μόνο στις ΗΠΑ υπήρξαν 30.680 νέα κρούσματα και 10.000 θάνατοι αντρών, που οφείλονταν στη νόσο. Αυτό είναι περίπου το διπλάσιο από άντρες που πεθαίνουν από μελάνωμα. 

«Στις Ηνωμένες Πολιτείες, τα ποσοστά ανεβαίνουν κατά 3%-4% ετησίως τα τελευταία 30 χρόνια» ενημερώνει η Christine Skibola, ερευνήτρια καρκίνου στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλεϊ. «Οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ευρώπη και η Αυστραλία έχουν τα υψηλότερα ποσοστά στον πλανήτη».  Τι θα μπορούσε να προκαλεί αυτήν την αύξηση, που, ήδη από το 1991, είχε προκαλέσει το Εθνικό Ινστιτούτο για τον Καρκίνο των ΗΠΑ (NCΙ) να χαρακτηρίσει το λέμφωμα non-Hodgkin ως «ανερχόμενη επιδημία»; Οι θεωρίες αναφέρουν διάφορες αιτίες: από φυτοφάρμακα μέχρι βαφές μαλλιών, το AIDS και τον ιό Epstein-Barr. Καμία, όμως, δεν φαίνεται να είναι ο πρωταρχικός παράγοντας εμφάνισης της νόσου. 

«Κάτι έχει αλλάξει στον κόσμο, που έχει οδηγήσει σε τεράστια αύξηση λεμφώματος στον γενικό πληθυσμό» έγραφε η Patricia Hartge, αναπληρώτρια διευθύντρια του προγράμματος επιδημιολογίας και βιοστατιστικής του NCΙ, σε μία αναφορά στο Journal of the National Cancer Institute. «Πραγματικά δεν έχουμε καμία ιδέα». 

Κάτω από τη Μύτη σου 
Στην ίδια κατάσταση βρίσκονταν και δεκάδες άλλοι επιστήμονες, μέχρι που κάποιοι απ αυτούς έκαναν την κρίσιμη ερώτηση: μήπως αυτό που έφταιγε δεν ήταν κάποια χημική ένωση ή ιός, αλλά ένας παράγοντας τόσο απλός και προφανής, που απλώς δεν τον είχαν λάβει υπ όψιν τους; Υπολογίζοντας το πότε και πού ξεκίνησε η αύξηση στα ποσοστά του λεμφώματος non-Hodgkin, η Skibola κι άλλοι ειδικοί τώρα πιστεύουν ότι μέρος της αιτίας μπορεί όλον αυτόν τον καιρό να βρισκόταν κυριολεκτικά κάτω από τη μύτη σου: η ολοένα και αυξανόμενη περιφέρειά σου. 

Αν και οι ερευνητές μόλις έχουν αρχίσει να ερευνούν τη σύνδεση μεταξύ του λεμφώματος και του βάρους, τα πρώτα αποτελέσματα είναι ήδη εντυπωσιακά. Το 2005, έρευνα του NCΙ συνέκρινε 1.321 ασθενείς με λέμφωμα και 1.057 υγιείς ανθρώπους. Τα αποτελέσματα ήταν ξεκάθαρα: οι παχύσαρκοι άνθρωποι είχαν διπλάσιες πιθανότητες να εμφανίσουν λέμφωμα non-Hodgkin -τον πιο κοινό τύπο- από τους ανθρώπους με κανονικό βάρος. Παρόμοια έρευνα που δημοσιεύτηκε στο British Journal of Cancer συνέκρινε 699 ασθενείς με λέμφωμα και 914 υγιείς ανθρώπους κι έδειξε ότι διέτρεχαν κατά 90% υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης λεμφώματος τα άτομα με Δείκτη Μάζας Σώματος πάνω από 30. Σκέψου ότι ο υγιής ΔΜΣ είναι μεταξύ 20 και 25. Τα άτομα με ΔΜΣ μεταξύ 26 και 30 θεωρούνται υπέρβαρα και όσα έχουν ΔΜΣ πάνω από 30 θεωρούνται παχύσαρκα. Και στις δύο έρευνες, οι άντρες είχαν περισσότερες πιθανότητες να εμφανίσουν τη νόσο από τις γυναίκες. Τα στοιχεία έχουν αρχίσει να συσσωρεύονται» λέει ο James Cerhan, καθηγητής επιδημιολογίας στην Κλινική Mayo κι επικεφαλής της έρευνας, και συνεχίζει: «Η παχυσαρκία μπορεί να είναι σημαντικός παράγοντας του λεμφώματος non-Hodgkin».  

Aναγκαίο Κακό 
Ο Στάθης ξεκίνησε τη χημειοθεραπεία σχεδόν αμέσως μετά τις βιοψίες. Κάθε τρεις εβδομάδες πήγαινε στο νοσοκομείο Αγιος Σάββας. Καθόταν για ώρες σε μία καρέκλα, ενώ ένα μείγμα πέντε φαρμάκων εγχεόταν στο σώμα του, μέσω μίας ενδοφλέβιας ένεσης στο χέρι του. 
Το «καρκινοφάγο» χαρμάνι λέγεται CHOP-R, αρχικά που είναι γνωστά σε όλους τους ασθενείς με non-Hodgkin. Είναι τα αρχικά των ουσιών Cyclophosphamide (C), Hydroxydoxorubicin (H), Oncovin (O), Prednisone (P) και Rituxan (R). Τα πρώτα τρία διακόπτουν την αναπαραγωγή των όγκων, το τέταρτο καταστέλλει τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος και το πέμπτο στοχεύει τα κύτταρα-Β, ένα είδος λεμφοκυττάρων που εμπλέκεται στο 80% όλων των καρκίνων non-Hodgkin. 

Η χημειοθεραπεία μπορεί να βοηθάει, αλλά έχει κι ένα τίμημα: ναυτία κι εμετός που προκαλούνται από τα συστατικά της. «Η χημειοθεραπεία έχει όλες τις παρενέργειες που έχεις ακούσει, συμπεριλαμβανομένων της απώλειας μαλλιών, της ναυτίας, της εξάντλησης κι άλλων που δεν τις ακούμε και τόσο συχνά, όπως είναι η δυσκοιλιότητα» λέει ο Στάθης.
 
Η αληθινή πρόκληση, όμως, δεν ήταν οι επιδράσεις της χημειοθεραπείας στο σώμα του, αλλά η συνειδητοποίηση ενός θέματος, που όλοι μας προσπαθούμε μονίμως να ξεχάσουμε: της θνητότητάς μας. «Αντιμετώπιζα τη σοβαρότητα της ασθένειάς μου σε καθημερινή βάση» λέει και προσθέτει ότι δυστυχώς οι δύο έφηβες κόρες του ήταν σε ηλικία που μπορούσαν να καταλάβουν πλήρως τι συμβαίνει. «Με κοιτούσαν κι αναρωτιούνταν αν θα τα καταφέρω».  

Για όλα Φταίει η Μπάκα 
Αν ευθυνόταν μόνο το βάρος για την εμφάνιση του καρκίνου, τότε γιατί, αναρωτήθηκαν οι επιστήμονες, οι άντρες είχαν μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισής λεμφώματος non-Hodgkin από τις γυναίκες με τον ίδιο ΔΜΣ; Το λίπος δεν κάνει διακρίσεις στο φύλο, έτσι δεν είναι; 
Η αλήθεια είναι ότι το λίπος είναι λιγότερο ή περισσότερο επικίνδυνο, αναλόγως με τη θέση του. Για τους άντρες βρίσκεται συνήθως στο χειρότερο σημείο. «Οι άντρες συνήθως έχουν περισσότερο λίπος γύρω από την κοιλιά κι αυτό μπορεί να συνεισφέρει στον υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης του λεμφώματος non-Hodgkin» λέει η Skibola, μία από τις συγγραφείς της βρετανικής έρευνας. 

Το ενδοκοιλιακό λίπος είναι γνωστός παράγοντας κινδύνου για καρδιοπάθειες και διαβήτη και η Skibola πιστεύει ότι στο μέλλον, όταν οι έρευνες λάβουν υπόψη τους την περιφέρεια της μέσης, η σύνδεση θα είναι τόσο προφανής όσο και μία μπάκα που ξεχειλίζει πάνω από ένα μαγιό στην παραλία. «Πιστεύω ότι πράγματι πρέπει να κοιτάμε την περιφέρεια της μέσης και όχι το ΔΜΣ, γιατί το κοιλιακό λίπος είναι καλύτερος δείκτης κινδύνου εμφάνισης της νόσου». 

Οι ερευνητές δεν ξέρουν σίγουρα το πώς το κοιλιακό λίπος προκαλεί το λέμφωμα non-Hodgkin. Μία πιθανότητα, όμως, όπως λέει η Skibola, είναι ότι οι φλεγμονώδεις ουσίες που ονομάζονται κυτοκίνες, οι οποίες απελευθερώνονται στο αίμα από το κοιλιακό λίπος, μπορεί να ξεκινούν τη διαδικασία που οδηγεί στο λέμφωμα. «Οι κυτοκίνες μπορεί να αυξάνουν την παραγωγή των κυττάρων-Β. Αν ένα από αυτά έχει κάποιο ελάττωμα στο DNA, αυτό θα μπορούσε να αυξήσει τις πιθανότητες ανάπτυξης καρκίνου αργότερα». Υπάρχουν πολλά πράγματα στο λίπος που επηρεάζουν όλο το σώμα, όχι μόνο τα όργανα που βρίσκονται κοντά του. Μπορεί το λίπος μας να προκαλεί το λέμφωμα με εντελώς διαφορετικό μηχανισμό. 

Ο Cerhan λέει πως, ενώ δεν ξέρουμε τη σύνδεση μεταξύ της παχυσαρκίας και της νόσου, το παραπανίσιο λίπος μπορεί να προκαλέσει επικίνδυνη μεταβολή στην ορμονική ισορροπία σου. «Μία σκέψη είναι ότι άνθρωποι με υψηλότερο ινσουλινόμορφο αυξητικό παράγοντα έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να εμφανίσουν καρκίνο. Μπορεί να παίζει κάποιο ρόλο στο λέμφωμα non-Hodgkin» σε προειδοποιεί. 

Ανέβα στη σέλα 
Κατά τη διάρκεια της δεύτερης χημειοθεραπείας του, ο κουνιάδος του, που ήταν φαν της ποδηλασίας, του έδωσε μία συμβουλή: του πρότεινε να διαβάσει το βιβλίο του Lance Armstrong «Το θέμα δεν είναι μόνο το ποδήλατο» (Εκδόσεις Κλειδάριθμος, 19 ευρώ). Τις επόμενες δύο εβδομάδες, ο Στάθης διάβασε το βιβλίο, που περιγράφει τη μάχη του Armstrong με τον καρκίνο των όρχεων, και πήρε μία απόφαση: μόλις μπορούσε θα έκανε κάτι που δεν είχε κάνει από τα 13 που παράτησε το BMX στο γκαράζ. Θα άρχιζε να κάνει ποδήλατο.

Ο Στάθης κράτησε την υπόσχεση που είχε δώσει στον εαυτό του. Μετά την τέταρτη χημειοθεραπεία του, μαζί με τη γυναίκα του, πήραν δύο ποδήλατα και πήγαν στο εξοχικό τους στην Πελοπόννησο για να κάνουν τις βόλτες τους.  «Τελικά κάναμε 20 χιλιόμετρα και αισθάνθηκα απίστευτα» σου λέει. «Κουράστηκα πολύ, αλλά προχωρούσα με τη δική μου δύναμη. Μετά από λίγες εβδομάδες πήρα το πρώτο ποδήλατό μου μετά από 30 χρόνια». 

Το καινούργιο, ένα Peugeot με 18 ταχύτητες, ήταν λίγο πιο εξελιγμένο από το παλιό ποδήλατό του. Ταυτοχρόνως, πήρε την απόφαση να τρέξει σε έναν επαγγελματικό ποδηλατικό αγώνα. Αποφάσισε να πάρει μέρος μετά από δύο χρόνια. Επρεπε να προπονηθεί σκληρά και να χάσει 15 κιλά. 

Το κακό είναι ότι παίρνεις κοιλιακό λίπος πολύ εύκολα και το χάνεις πολύ δύσκολα. Ερευνα που δημοσιεύτηκε στο Journal of Applied Physiology μέτρησε σε τυχαίο δείγμα τα επίπεδα κοιλιακού λίπους. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν μαγνητική τομογραφία, για να μετρήσουν μέσα σε 8 μήνες το ποσοστό κοιλιακού λίπους. Οι υπέρβαροι άνθρωποι που έκαναν καθιστική ζωή συγκρίθηκαν με αυτούς που ασκούνταν συχνά. Αυτοί που κάθονταν στον καναπέ πήραν 8,6% περισσότερο λίπος, ενώ αυτοί που ασκούνταν έχασαν 6,9%.  

Xάσε βάρος, πρόλαβε τον καρκίνο 
Παρότι είναι δύσκολο, είναι καλή επένδυση, ειδικά αφού μπορεί να προλάβει το λέμφωμα non-Hodgkin όταν τίποτε άλλο δεν ωφελεί. Καναδική έρευνα που δημοσιεύτηκε στο American Journal of Epidemiology κατέγραψε το πρόγραμμα εξάσκησης 4.000 Καναδών, από τους οποίους οι 1.030 ήταν ασθενείς με λέμφωμα non-Hodgkin. Το συμπέρασμά τους ήταν ότι η συχνή άσκηση είχε προληπτικό ρόλο ενάντια στην εμφάνισή του. «Η συμβουλή μας θα ήταν 30 λεπτά άσκηση μέτριας έντασης την ημέρα, πέντε φορές την εβδομάδα. Για τους άντρες, η μείωση του κινδύνου είναι περίπου 20%» λέει η Mαρία Μπενρουμπή, διαβητολόγος. Ασκήσου πιο έντονα και η μείωση φτάνει το 25%. Το αν η άσκηση μειώνει τον κίνδυνο εμφάνισης του λεμφώματος έμμεσα -μειώνοντας το κοιλιακό λίπος- ή μέσω κάποιου άλλου μηχανισμού στο σώμα είναι ακόμη άγνωστο. «Πιστεύουμε ότι η φυσική εξάσκηση μπορεί να ενισχύει τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος» λέει η Des Meules. «Ξέρουμε επίσης ότι η άσκηση επηρεάζει τα ορμονικά επίπεδα. Αυτά τα δύο μπορεί να δουλεύουν ταυτοχρόνως για να προλάβουν την εμφάνιση του καρκίνου. Αυτές οι υποθέσεις όμως πρέπει να ερευνηθούν περισσότερο». 

Ο συγκεκριμένος καρκίνος είναι ο πρώτος καρκίνος που μπορεί να προκαλείται επειδή δεν μπορούμε να κρατήσουμε το στόμα μας κλειστό. Δεν ευθύνονται τα γονίδιά σου ούτε τα φυτοφάρμακα ή η ακτινοβολία του ήλιου, αλλά το λίπος. Κατά έναν τρόπο, αυτά είναι καλά νέα, αφού σημαίνει ότι ο τρόπος για να νικήσεις τη συγκεκριμένη μορφή καρκίνου -να τρως λιγότερο και να ασκείσαι περισσότερο- είναι στα χέρια του κάθε ανθρώπου στον πλανήτη.  «Αυτός είναι ακόμα ένας λόγος για να ελέγξεις το βάρος σου» προσθέτει ο Cerhan. 

Στοιχημάτισε στο πετάλι 
O Στάθης ξεκίνησε να κάνει ποδήλατο τρεις ημέρες την εβδομάδα και να ασκείται σε ποδήλατα γυμναστηρίου. Μετά από λίγους μήνες έκανε 6-8 ώρες ποδήλατο εβδομαδιαίως και αύξησε τα χιλιόμετρα που έκανε κάθε φορά από 50 σε 80.  Η προπόνηση ήταν σκληρή, αλλά είχε περάσει πολύ χειρότερα. «Οσο δύσκολο κι αν ήταν, δεν ήταν χημειοθεραπεία ή βιοψία μυελού των οστών» λέει. Ενώ προπονούταν, οι στόχοι του άρχισαν να αλλάζουν. «Δεν ήθελα απλώς να συμμετάσχω, αλλά να μπορέσω να διαγωνιστώ». Μέχρι την ημέρα του αγώνα είχε φτάσει τα 95 κιλά, το περισσότερο από αυτό το βάρος αφορούσε μυϊκό ιστό. Τελικά κατάφερε και τελείωσε τον αγώνα μεταξύ των πρώτων 50. «Υπήρχε πολλή αδρεναλίνη, πολύ συναίσθημα και είχα επενδύσει πολλή προσωπική προσπάθεια σε αυτό. Επίσης, αυτό το αθλητικό γεγονός ήταν η επιβεβαίωση ότι ήμουν υγιής. Είχα ποντάρει πολλά σε αυτό». 

Είχαν περάσει 19 μήνες από την έκτη και τελευταία χημειοθεραπεία του Στάθη. Σήμερα είναι ακόμη χωρίς καρκίνο. Οι στατιστικές για το λέμφωμα non-Hodgkin δείχνουν ότι, αν ο ασθενής περάσει τα τρία χρόνια, τότε είναι ασφαλής για τα επόμενα είκοσι. Αυτό θα του δώσει αρκετό χρόνο για να κατακτήσει τον επόμενο στόχο του: να τρέχει 150 χιλιόμετρα σε κάτω από πέντε ώρες. «Αυτό που με έλκει στην ποδηλασία είναι η χαρά, η ομορφιά, η ελευθερία και η ηρεμία που σου προσφέρει» λέει ο Στάθης. «Υπάρχει όμως και κάτι ακόμα: η κούραση. Μπροστά όμως σε αυτά που έχω περάσει, λίγη κούραση πάνω στο ποδήλατο κάνει σίγουρα καλό στην ψυχή».