Οι περισσότερες καριέρες έχουν τυπωμένες πάνω τους την ημερομηνία λήξης. Οι επαγγελματίες ξεκινούν την καριέρα τους φρέσκοι και τραγανοί, μένουν σε αυτήν την κατάσταση για κάποιο καιρό και μετά αρχίζουν να μαραζώνουν, να μαζεύουν λίγο περίεργα στις άκρες. Και πριν περάσει πολύς καιρός έχουν μαραθεί τελείως και είναι έτοιμοι για τα σκουπίδια.

Συμβαίνει μέσες-άκρες σε όλους μας, ανεξαρτήτως του πόσο έξυπνοι ή γρήγοροι είμαστε. Πολλές φορές, δεν φταίει κανείς. Τα αφεντικά αλλάζουν. Η δουλειά ανεβαίνει. Η σειρά των ηλίθιων και των αρπακτικών έρχεται. Ακόμα και η πιο γρήγορη αντιλόπη στη στέπα θα στραβοπατήσει κάποια στιγμή και θα γίνει λεία στις ύαινες του ενός τύπου ή του άλλου.

Υπάρχουν κι αυτοί οι λίγοι, όμως, που σπάνε το κατεστημένο. Τύποι που μοιάζουν να μη σταματούν ποτέ, σαν τους λόγους του Φιντέλ Κάστρο. Τι έχουν που δεν έχουμε εμείς οι υπόλοιποι; Την απόλυτη γνώση στους νόμους της «πυρασφάλειας». Τώρα τους ξέρεις κι εσύ.

1ος Κανόνας: Μάθε το αφεντικό
Το πιο σημαντικό κομμάτι της αυτοσυντήρησης φυσικά είναι να εκτελείς τις υποχρεώσεις σου με διακρίσεις. Αν δεν το κάνεις, μπορείς να ξεσκονίσεις το βιογραφικό σου από τώρα, γιατί θα το χρειάζεσαι κάθε 2-3 χρόνια. Αλλά αν είσαι σπουδαίος σε αυτό που κάνεις, μία επιτυχημένη καμπάνια μακροημέρευσης αρχίζει, με την ικανότητά σου να γνωρίζεις το αφεντικό, να υπηρετείς το αφεντικό, να ευχαριστείς το αφεντικό και να γίνεις απολύτως αναγκαίος στην καλή ζωή του αφεντικού.

Οταν ξυπνάει το πρωί με ένα κεφάλι που πάει να σπάσει, το αφεντικό θα πρέπει να μπορεί να σκέφτεται: «Αυτό θα το δώσω στον Θανάση» υποθέτοντας βέβαια πως εσύ είσαι ο Θανάσης. Οταν νιώθει λυπημένος, αυτή η σκέψη θα πρέπει να του έρχεται αυτομάτως στο μυαλό: «Θα πρέπει να πάω για ένα ποτό με τον Νίκο μετά τη δουλειά» υποθέτοντας, παρομοίως, πως σε λένε Νίκο. Οταν πρωτομπήκα στην πιάτσα της δουλειάς πήγαινα για ποτό με το διευθυντή μου και τους κατά 20 χρόνια μεγαλύτερους φίλους του μιλώντας τους πάντα για τις πιτσιρίκες φίλες μου που έπρεπε να γνωρίσουν. Είμαι σίγουρος πως επέζησα από το πρώτο κύμα «απωλειών» της εταιρείας, γιατί ο διευθυντής και οι φίλοι του στην εταιρεία ήλπιζαν πως κάποια στιγμή θα «σκόραραν» με κάποια φίλη μου.

2ος Κανόνας: Μάθε το επόμενο αφεντικό σου
Τα αφεντικά επίσης είναι αναλώσιμα, όσο τραγικό κι αν μοιάζει αυτό σε όσους από εμάς επενδύουμε τόσο χρόνο κι αφοσίωση σε αυτούς. Ο διευθυντής που λέγαμε παραπάνω ήταν το αγαπημένο παιδί του μεγάλου αφεντικού, μέχρι που κάποιο πρωί ξύπνησε και αποφάσισε ότι δεν άντεχε άλλο τα «καντήλια» και το άγχος του «μεγάλου». Ετσι πήρε το καπελάκι του, το σακάκι του και μια δυο φωτογραφίες του από το γραφείο κι έφυγε. Για λίγο καιρό για το σπίτι του και μετά από λίγους μήνες για έναν ανταγωνιστή, με μεγαλύτερο μισθό, περισσότερες ευθύνες και λιγότερο ελεύθερο χρόνο. Το κακό για μένα ήταν πως είχα ταυτιστεί με εκείνον στην εταιρεία - και για τους άλλους διευθυντές, και για το μεγάλο αφεντικό. Οταν ο διευθυντής μου κατάλαβε ότι δεν μπορούσε να με πάρει μαζί του στη νέα εταιρεία του ξέμεινα εκεί εγκλωβισμένος σε μια ταυτότητα, που ούτε μου άρεσε ούτε μπορούσα να ξεφορτωθώ πια. Κατέληξα να εξαντληθώ και στο τέλος να «εξαερωθώ» από την εταιρεία χωρίς τιμές και δόξα.

Αυτό που έπρεπε να είχα κάνει, όπως ένας άλλος τύπος στο διπλανό γραφείο, ήταν απλό: να περνάω από γραφείο σε γραφείο με έναν καφέ στο χέρι, να κάνω παρέα με τα υπόλοιπα «ρεμάλια» στο γραφείο και να υποβάλλω τα σέβη μου σε όλους τους διευθυντές, που θα μπορούσαν να γίνουν μεγάλοι και τρανοί μια μέρα και να μου φανούν απολύτως χρήσιμοι. Ο τύπος από το διπλανό γραφείο είχε πάντα τέτοια τακτική. Εκανε παρέα ακόμα και με τον -ας τον πούμε- Κώστα, που ήταν πάντα λίγο πιο μοναχικός από τους άλλους κι αντί να μιλάει για το επόμενο τεύχος του, προσπαθούσε να κλείσει συνεντεύξεις με τους πιο απίθανους σταρ του κόσμου. Οταν το μεγάλο αφεντικό θέλησε λοιπόν να βγάλει νέο περιοδικό φώναξε τον «Κώστα» κι ο Κώστας, με τη σειρά του, δεν έψαξε πολύ. Φώναξε τον μοναδικό άνθρωπο που δεχόταν να του πει μια κουβέντα παραπάνω όταν έψαχνε τρόπο για να μιλήσει στον Μπιλ Γκέιτς: τον τύπο από το διπλανό γραφείο, ο οποίος έγινε αρχισυντάκτης και σήμερα διευθυντής στη θέση του Κώστα, που έφυγε για την Αμερική.

3ος Κανόνας: Μάθε τον εαυτό σου
Είναι πολύ καλό να παίζεις με τους μεγάλους παίκτες με τις πολύχρωμες κάπες που ανεμίζουν στη στρατόσφαιρα. Πίσω απ' όλα αυτά πρέπει να γνωρίζεις την εργατική δύναμή σου - ποιος είσαι, τι μπορείς να κάνεις, πού θες να φτάσεις, ποιον αγαπάς, ποιον μισείς. Σε μια επαγγελματική ζωή, το ένα σημαντικό και χρήσιμο εργαλείο είναι ο εαυτός σου.

Αν διαβάζεις αυτό το κομμάτι, πιθανότατα έχεις συγκεκριμένη ποσότητα φιλοδοξίας. Κανένας χωρίς πορεία δεν ασχολείται με τις στρατηγικές πίσω από όσα κάνουμε: απλώς προχωράει στους διαδρόμους, παίρνει τα λεφτά του και πίνει μία μπύρα παραπάνω στον ελεύθερο χρόνο του. Η μελέτη του εαυτού σου μπορεί να είναι η πιο σημαντική ξεχωριστή προσπάθεια, που θα χρειαστεί να κάνεις στην καριέρα σου. Δεν σταματάει ποτέ. Ποτέ δεν γερνάει. Ποτέ δεν σταματάς να ωφελείσαι από αυτό ούτε παθαίνεις ποτέ κακό όσο χρόνο κι αν ξοδεύεις σε αυτό.
Υπάρχει μία κλασική ατάκα στο Magnum Force με τον Κλιντ Ιστγουντ. Αφού έχει ανατινάξει ένα αντίπαλο αεροσκάφος, ο Κλιντ μουρμουράει: «Ενας άντρας πρέπει να ξέρει τα όριά του». Χάραξέ το στο γραφείο σου.

Υπήρχε ένας μέτριος τύπος στο γραφείο κάποτε. Ας τον πούμε Μάνο. Ηταν απλώς καλός σε ό,τι έκανε. Οι περισσότεροι γύρω του τον συμπαθούσαν, αλλά δεν ήξερε τα όριά του. Οταν υπήρχε ένα πράγμα που έπρεπε να γίνει, αυτός το ζητούσε. Οταν υπήρχε ένα μίτινγκ, επέμενε να είναι εκεί. Μια μέρα μου είπε πως υπήρχε μία θέση διεύθυνσης σε ένα άλλο «μαγαζί» με ένα πολύ απαιτητικό αφεντικό, το οποίο σήμαινε πως κανείς στην πιάτσα δεν ήθελε να μπλέξει εκεί και κανείς απ' όσους είχαν δουλέψει με αυτό το αφεντικό ήθελε να ξαναμπλέξει μαζί του. Φυσικά ο Μάνος ήθελε να δείξει ότι μπορεί να αναλάβει τόσο μεγάλες ευθύνες. Αρκετοί πήγαμε για συνέντευξη σε εκείνη την εταιρεία. Μόνο ο Θανάσης δέχτηκε να αναλάβει τις ευθύνες της διεύθυνσης ενός νέου project με ένα τόσο απαιτητικό αφεντικό χωρίς να έχει αναλάβει ξανά κάτι ανάλογο. Δύο μήνες μετά, ένας κοινός φίλος μας μου είπε πως η θέση διευθυντή είχε ξανανοίξει και το project δεν είχε προχωρήσει καθόλου, γιατί ο Μάνος δεν ήταν έτοιμος.

4ος Κανόνας: Μάθε τον κόσμο
Κοίτα γύρω σου. Αν όλα όσα βλέπεις είναι το τούνελ για το γραφείο σου, το μέρος από το οποίο τρως το φαΐ το μεσημέρι και οι σωλήνες του καλοριφέρ στον τοίχο του σπιτιού σου, δεν παίρνεις όλες τις πληροφορίες που χρειάζεσαι για να είσαι «αλεξίπυρος» από κάθε «εμπρησμό» απολύσεων.

Δεν ξέρω τι δουλειά κάνεις, αλλά αν δεν είσαι αγρότης σε ελαιώνες, μαντεύω ότι στη δουλειά σου τα πράγματα αλλάζουν. Η τεχνολογία εκρήγνυται. Ξαφνικά το Ιντερνετ θέλει ένα κομμάτι από το μεσημεριανό σου. Γιγάντιες εταιρείες στην Ινδία κάνουν τη δουλειά που έκαναν δύο όροφοι άνθρωποι πριν από λίγα χρόνια πριν οι ίδιοι αλλάξουν καριέρες ή ιδρύσουν θυγατρικές των ινδικών εταιρειών. Ολοι γύρω σου, μικροί-μεγάλοι, χρησιμοποιούν όρους και λέξεις που ανακαλύφθηκαν 5 λεπτά νωρίτερα. Τι στην ευχή συμβαίνει;

Αν δεν ξέρεις, ενημερώσου. Είναι οι τύποι που μπορούν να εξηγήσουν τον περίεργο νέο κόσμο στα στελέχη, που οι προοπτικές τους κάνουν τα μεγάλα αγόρια να κατουριούνται όταν βρεθούν δίπλα τους.

5ος Κανόνας: Αγάπα το γείτονά σου
Πρέπει να έχεις φίλους. Οι παίκτες που ξοδεύουν όλο το χρόνο τους στο να σχεδιάζουν κινήσεις και ίντριγκες καταλήγουν τελικά να κρεμαστούν σε κάποιο σκοτεινό υπόγειο από τους ομοίους τους.
Ναι, τα αφεντικά είναι σημαντικά. Το ίδιο και η αντίληψη της βιομηχανίας, αλλά αν αγνοήσεις τους ανθρώπους που θα έπρεπε να είναι δίπλα σου, θα τρέχεις στους διαδρόμους με το κεφάλι σου να έχει πιάσει φωτιά σε λίγο καιρό. Γιατί; Επειδή όλοι μας τα σκατώνουμε κάποιες στιγμές κι όλοι μας χρειαζόμαστε βοήθεια όταν τα θαλασσώσουμε ή συμβουλές για να μη φτάσουμε μέχρι εκεί. Ο άντρας που προσπαθεί να είναι ένα νησί -να δουλεύει μόνο γλείφοντας προς τα πάνω και χτυπώντας προς τα κάτω- θα καταλήξει να περιφέρεται άσκοπα όταν οι καιροί γίνουν περίεργοι. Και θα γίνουν, φίλε μου. Σ' αυτό μπορείς να ποντάρεις ακόμα και τη ζωή σου.

Κάνεις φίλους στη δουλειά όταν ενδιαφέρεσαι για τη μοίρα των άλλων ανθρώπων. Αυτό μπορεί να σου μοιάζει απλό, αλλά είναι απίθανο πόσο δύσκολο το βρίσκουν αρκετοί επιτυχημένοι άνθρωποι. Ακόμα κι όταν δεν νιώθεις καμία ζεστασιά και τρυφερότητα ή δεν έχεις κανένα ενδιαφέρον για τον άλλο, κάνε τον να πιστέψει πως έχεις, μάγκα. Οταν η βόμβα σκάσει στα μούτρα σου και χρειάζεσαι τον Κώστα, τον Θανάση και τον Γιάννη για να σε σώσουν, θα είσαι πολύ χαρούμενος που το έκανες.