Πορνογραφία και ψυχική υγεία: Μύθοι, πολιτισμικές πεποιθήσεις και πραγματικότητα
Σε πολλές κοινωνίες, η πορνογραφία αντιμετωπίζεται ως κάτι εγγενώς επιβλαβές. Πολιτισμικές, θρησκευτικές και ηθικές αντιλήψεις συχνά συνδέουν τη σεξουαλική έκφραση με ενοχή, ντροπή και ψυχική φθορά.
Αυτές οι πεποιθήσεις έχουν οδηγήσει στη διάδοση της ιδέας ότι η πορνογραφία προκαλεί ψυχικές διαταραχές, όπως η κατάθλιψη.
Ωστόσο, δεν υπάρχουν επαρκή επιστημονικά δεδομένα που να επιβεβαιώνουν ότι η χρήση πορνογραφίας αποτελεί ψυχική διαταραχή ή ότι προκαλεί άμεσα κατάθλιψη.
Μπορεί η πορνογραφία να προκαλέσει κατάθλιψη;
Η σύντομη απάντηση είναι: όχι με σαφή και αποδεδειγμένο τρόπο.
Έρευνες αναγνωρίζουν ότι ορισμένοι άνθρωποι μπορεί να βιώνουν αρνητικές ψυχολογικές, συναισθηματικές ή ακόμα και πνευματικές συνέπειες από τη σεξουαλική τους συμπεριφορά, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης πορνογραφίας.
Αυτό όμως δεν σημαίνει αιτιώδη σχέση με την κατάθλιψη.
Τι δείχνουν οι έρευνες;
Ορισμένες μελέτες έχουν εντοπίσει συσχετίσεις, όχι όμως αιτιότητα:
- Μελέτη του 2019 σε περισσότερες από 750 γυναίκες και άνδρες έδειξε ότι η κατάθλιψη αυξάνει την πιθανότητα προβληματικής σχέσης με την πορνογραφία, κυρίως όταν αυτή χρησιμοποιείται ως μέσο διαφυγής από αρνητικά συναισθήματα.
- Άλλη μελέτη του ίδιου έτους διαπίστωσε ότι η υπερβολική χρήση πορνογραφίας συσχετίζεται με αυξημένα επίπεδα καταθλιπτικών συμπτωμάτων, τόσο σε άνδρες όσο και σε γυναίκες.
Εδώ όμως υπάρχει μια κρίσιμη λεπτομέρεια: η συσχέτιση δεν σημαίνει ότι η πορνογραφία προκαλεί κατάθλιψη. Πολλές φορές, η ήδη υπάρχουσα ψυχική δυσφορία φαίνεται να παίζει καθοριστικό ρόλο.
Συχνότητα χρήσης και ηλικία πρώτης έκθεσης
Η ένταση και η συχνότητα κατανάλωσης πορνογραφίας φαίνεται να επηρεάζουν τη σχέση της με την ψυχική υγεία.
Σε έρευνα του 2017 σε 582 φοιτητές:
- Το 14,6% όσων παρακολουθούσαν πορνογραφία περισσότερες από τρεις φορές την εβδομάδα ανέφεραν συμπτώματα κατάθλιψης.
- Αντίθετα, μόλις 2,8% όσων την παρακολουθούσαν λιγότερο από μία φορά την εβδομάδα εμφάνιζαν αντίστοιχα συμπτώματα.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η ηλικία πρώτης έκθεσης:
Όσοι ξεκίνησαν σε πολύ μικρή ηλικία εμφάνισαν υψηλότερα ποσοστά καταθλιπτικών συμπτωμάτων σε σύγκριση με όσους εκτέθηκαν αργότερα.
Ο ρόλος της ενοχής και της ηθικής σύγκρουσης
Ένας συχνά παραγνωρισμένος παράγοντας είναι η ηθική αποδοκιμασία της πορνογραφίας.
Άτομα που θεωρούν την πορνογραφία ανήθικη είναι πιο πιθανό:
- να βιώνουν σεξουαλική ντροπή
- να αντιλαμβάνονται τη χρήση τους ως «εθισμό»
- να εμφανίζουν αυξημένα επίπεδα κατάθλιψης
Σε αυτές τις περιπτώσεις, το πρόβλημα δεν είναι απαραίτητα η πορνογραφία, αλλά η εσωτερική σύγκρουση γύρω από αυτήν.
Προβληματική χρήση πορνογραφίας και συννοσηρότητα
Η προβληματική σχέση με την πορνογραφία έχει συσχετιστεί επίσης με:
- μοναξιά
- άγχος
- μειωμένη ικανοποίηση από τη ζωή και τις σχέσεις
- πονοκεφάλους
- νευρωτισμό
- ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά
Αυτοί οι παράγοντες συχνά συνυπάρχουν με την κατάθλιψη, χωρίς όμως να ξεκαθαρίζεται ποιος προκαλεί ποιον.
Μπορεί η κατάθλιψη να οδηγήσει σε αυξημένη χρήση πορνογραφίας;
Εδώ τα δεδομένα είναι εξίσου ασαφή.
Η American Psychiatric Association (APA) δεν αναγνωρίζει την «εξάρτηση από την πορνογραφία» ως επίσημη ψυχική διαταραχή. Μάλιστα, η μόνη αναγνωρισμένη διαδικτυακή εξάρτηση είναι ο εθισμός στο online gaming.
Παρόλα αυτά, μικρότερες μελέτες δείχνουν ότι:
- Άνδρες με κατάθλιψη μπορεί να χρησιμοποιούν πορνογραφία ως μηχανισμό αντιμετώπισης.
- Η χρήση είναι συχνότερη όταν συνυπάρχουν αισθήματα μοναξιάς ή χαμηλής αυτοεκτίμησης.
- Βετεράνοι με καταθλιπτικά συμπτώματα φαίνεται να διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο προβληματικής χρήσης.
Τι δείχνει η νευροεπιστήμη;
Ορισμένες μελέτες απεικόνισης εγκεφάλου έχουν δείξει ότι, όταν άτομα με καταναγκαστική χρήση πορνογραφίας εκτίθενται σε ερωτικά ερεθίσματα, παρατηρούνται μοτίβα εγκεφαλικής δραστηριότητας παρόμοια με εκείνα του εθισμού στο αλκοόλ.
Ωστόσο, άλλες έρευνες αντικρούουν αυτά τα ευρήματα, δείχνοντας ότι δεν υπάρχει ενιαίο νευροβιολογικό μοντέλο που να στηρίζει τον όρο «εθισμός στην πορνογραφία».
Η αντίληψη της χρήσης παίζει καθοριστικό ρόλο
Μελέτη του 2018 έδειξε ότι η κατάθλιψη και η μοναξιά επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο τα άτομα αντιλαμβάνονται τη χρήση τους, όχι απαραίτητα τη χρήση καθαυτή.
Με απλά λόγια:
Όσο πιο αρνητικά αισθάνεται κάποιος για τον εαυτό του, τόσο πιο αρνητικά ερμηνεύει και τη συμπεριφορά του.
